Tijdens de Tweede Wereldoorlog hebben de buursteden Rhenen en Wageningen tot twee keer toe direct in de vuurlinie gelegen. Door hun strategische ligging aan de Nederrijn en de Grebbeberg fungeerden beide plaatsen zowel aan het begin als aan het einde van de oorlog als het centrale strijdtoneel, waardoor de inwoners twee keer volledig moesten evacueren. 

Zo moesten op 10 mei 1940 de inwoners halsoverkop vertrekken voor de naderende Duitse troepen. Via de haven van Wageningen werden destijds 12.400 Wageningers en 6.400 Rhenenaren met onder andere kolenschuiten geëvacueerd naar het westen van het land. In Wageningen bleven zo’n 2000 inwoners achter in Rhenen 500. 

Na de strijd om de Grebbeberg en de bombardementen op Rotterdam was Nederland genoodzaakt to tovergave. Jaren van bezetting en ellende volgden. Tot D-Day en de opmars van de geallieerden in 1944. Na het mislukken van Operatie Market Garden in september van dat jaar stokte de geallieerde opmars. De Nederrijn werd de nieuwe, permanente frontlinie die de  de bevriende en vijandelijke legers maandenlang van elkaar scheidde. 

Rhenen en Wageningen kwamen opnieuw onder direct spervuur te liggen vanuit de Betuwe. In oktober 1944 moesten beide steden voor de tweede keer volledig worden geëvacueerd. Dit keer mochten de bewoners niet na een week, maar pas na acht maanden (in mei 1945) terugkeren naar hun huizen. 

Bij de uiteindelijke bevrijding in april en mei 1945 troffen de bewoners spooksteden aan. De historische kernen waren zwaar beschadigd, huizen waren geplunderd en belangrijke infrastructuur — zoals de Rijnbrug bij Rhenen — was volledig vernietigd. 

Meer weten? Stichting De Greb houdt zich bezig met de geschiedenis van de Slag om de Grebbeberg en Stichting Cultuur in Wageningen beheert de website Wageningen 1940 -1945. Stichting De Greb heeft verder een uitgebreide online bibliotheek met verhalen en artikelen, doet onderzoek, organiseert rondleidingen en verzorgt lezingen over de Slag om de Grebbeberg. Zie ook de video ‘De Slag om de Grebbeberg: een introductie in 4 minuten’. 

Met deze fietsroute kun je zelf op stap om te ontdekken wat zich in Rhenen, op en rond de Grebbeberg en in Wageningen heeft afgespeeld aan het begin en einde van de oorlog.